Sixirkii ay I bareen suufiyadu (Sheeko dhab ah)WQ.Cali Ileeye :Qaybtii Saddexaad

0
33

Xaamid Aadam Muuse – sixiroolihii toobbad keenay- waa sheekh soodaani ah, oo ka tirsanaan jirey dariiqooyinka suufiyada. Waxa uu ka gaadhay dariiqadiisa Tajaaniyada derajada ugu sarreysa ee ‘Qudub’. Qudub waa mid ka mid ah afarta nin ee afarta jiho ka wakiilka ah. Waxa uu bannaanka soo dhigayaa Xaamid been, sixir iyo khuraafaad badan oo ay ku shaqaystaan dadka sheegta awliyadu……………..Qaybtii 3aad.
————————————————————
Imtixaankii wuu ii dhamaaday. Shuruudigii rooxaanigana waa aan wada waafaqay, aniga oo hortiisa ku fuliyay shardigii ahaa in aan Eebbe, malaa’igta, rususha iyo diintaba aan caayo. Subaxdii 41aad, waxa khalwada horteeda igu sugayay dad fara badan, oo ka kala yimid dalal kala duwan. Waxa ay soo dhawaynayeen qudubka cusub ee la caleemo saarayo. Sheekhaygii ayaa iridda iga furay. Waxa uu igu yidhi indha isku qabo. Waa aan isku qabtay. Markii aan dibadda u soo baxay ayaa uu igu yidhi kala qaad indhaha. Indhaha marka aan kala qaado, waxa koowaad ee aan arko barakada ayaa ku soo dagaysa, haddii uu qof yahayna qaws ayaa uu noqonayaa. Anigu waxa aan ugu hor arkay ibriiq uu nin sitay. Maxaad aragtay ayaa laygu yidhi? Waxa aan dhahay ibriiq. Ninkii ibriiqa sitay waa uu murugooday, waayo, isaga ayaa doonayay in aan arko, si uu qaws u noqdo. Dhar cusub ayaa la ii galiyay, waxaana la ii galbiyay dhankii magaalada.

Sida dadka loo sixro.
————————–
Markii aan qudubka noqday hawlo kala duwan ayaa aan dadka deegaanka u qaban jirey. Waxa aan ahaa sheekh caan ah oo dadka daweeya, ducooyinka akhriya, siyaarooyinka qabanqaabiya. Dadku waa ay iga barakaysan jireen, meelo fog ayaana la iiga iman jirey. Waxa la iigu yeedhi jiray magacyo kala duwan sida ; qudub, fiqi, aabbo iyo sheekh. Waxa aan dadka ka dawayn jirey isha, cudurada iyo sixirka. Dhanka kale marka runta la sheego annaga ayaa dadka sixri jirnay.

Qof ayaa noo iman jirey doonaya in qof loo sixro. Qofkaasi waxa uu cadaw la yahay qof kale oo ehelkiisa ama qoyskiisa ka mid ah, ama qof kale oo ay waxuun isku maan-dhaafeen. Dadka ugu badan ee noo iman jirey waa dad isku qoys ah, oo haddana col ah. Dhibaatada ugu badani waxa ay ka jirtaa guryaha dhexdooda sida xaaska iyo gacalisooyinka oo ninka ku kacsan.

Qofku marka uu noo yimaaddo waxa aanu ka codsanaa waxyaalo cayiman. Marka koowaad waxa aanu weyddiinaa magaca qofka la sixrayo iyo magaca hooyaddii. Magaca hooyada sir badan ayaa ku duuggan. Qofka markasta waa la hubaa in ay hooyadii dhashay, balse, aabbaha lama hubo in uu isagu dhalay. Marka magaca hooyada la helo sixirku si adag ayaa uu kuu qabanayaa. Iska ogow sheekh kasta oo magaca hooyadaa ku weyddiiyaa waa sixiroole.
Marka aanu helno magaca qofka la sixrayo iyo magaca hooyadii, waxa aanu isku geynaynaa xuruufta ku jirta labada magac. Waxa aanu eegaynaa xuruufta soo noqnoqday ee ay labada magac wadaagaan. Afar qaybood ayaa aanu u qaybinaaa xuruufta, kuwaas oo kala ah:
1. Xuruuf ciidood (Turaabi)
2. Xuruuf Dabood (Naari)
3. Xuruuf Hawood (Hawaa’i)
4. Xuruuf biyood (Maa’i)

Marka la eego xarafka ugu badan ee ku soo noqnoqda magacaaga iyo magaca hooyadaa, afarta nooc ee sare midkood ayaa aad noqonaysaa. Haddii aanu weyno xaraf soo noqnoqda magacaaga iyo magaca hooyadaa, waxa aanu eeganaa maalintii aad noo timi ta ay ahayd sida; jimce , sabti …iwm. Haddii maalinta aanu ka weyno xaraf aad wadaagtaan waxa aanu eegaynaa bisha. Haddii bisha aanu ka wayno, waxa aanu eegaynaa saacadda aad noo timid sida; casar, duhur …..iwm. Intaa marka la eego meel ayuun baa aad iska soo galaysaan, ama xuruuftiinu ka midaysmayaan.

Marka aanu helno in qofka la sixrayaa uu yahay ciidood, dabood, hawood ama biyood; midkasta hab gaar ah ayaa aanu u sixirnaa. Marka aanu ogaano qofka la sixrayaa ka uu yahay hawood, ciidood, dabood ama biyood waxa aan wacayaa Sahsahoobi –hab gaar ah. Waxa aan ku odhanayaa waxa ii yimid qof noocaas ah, waxaas iyo waxaas ayuu doonayaa, qofka loo sixrayaana waa naari; maxaa aynu samaynaa?
Sahsahoobi waxa uu wacayaa jin kale oo u fara-dhuudhuuban hawsha sixirka. Jinkaasi waxa uu na soo hordhigayaa shuruudo adag oo shirki iyo xoolo gawrac isugu jira. Waxa uu odhanayaa: ‘’waxa loo baahan yahay diig madaw, wan galaalan, ri seenyo ah ….iwm waxa aanu u baahanahay dhiig in la daadiyo,’’. Marka la keenno diiggii, wankii, ri’idii ama wixii kale ee uu naga codsaday jinku, oo loo diray qofka wax loo sixrayo, waxa aan ka codsanayaa lacag aniga ii gaar ah. Dhiigga jinka ayaa leh, anigu lacagta ayaa aan leeyahay. Marka aanu lacagta ka heshiino, ayaa aan hawsha bilaabayaa.

Haddii qofka la sixrayaa uu yahay dabeed (naari), waxa aan soo qaadayaa girgire bir ah, dab ayaa aan ku shidayaa. Waxa aan soo qaadayaa warqado ay ku qoran yihiin magaca qofka la sixrayo, magaca hooyadii, ducooyin kabkab ah, aayado la rogay , dhiig, timo iyo maryo uu leeyahay qofka la sixrayaa. Waxaas oo dhan ayaa aan girgiraha ku shidayaa, aniga oo akhriyaya hadalo shirki ah. Kolba lacagta uu qofku I siiyay inta ay leegtahay ayaa aan dabkaa u shidayaa, qofka la sixrayaana sidaas ayaa uu u shidmayaa.
Haddii qofka la sixrayaa uu yahay biyood, isla walxihii hore ayaa aan soo qaadayaa, marka laga reebo dabka. Waxa aan warqadihii iyo maryihii ku xidhayaa maro adag, dhagaxna waa aan ku xidhayaa. Waxa aan wixii oo isku guntan, gunta u dhigayaa ceel biyihiisu aanay gudhin. Qofka la sixrayaana sidaas ayaa uu u quusaya, ama nolosha uga dhacayaa.

Haddii qofka la sixrayaa uu yahay hawood (hawaa’i) warqadihii iyo timihii oo isku guntan ayaa aan gorgor ama shinbir meel kaga xidhayaa, oo waa ay la duulaysaa. Sidaas ayaa qofka la sixrayna maanku uga duulayaa.
Haddii qofka la sixrayaa uu yahay ciidood (turaabi) waxa aan soo qaadayaa waraaqidhii sixirka, timihii iyo maryihii qofka la sixrayay, waxa aan guntayaa, kaddibna waxa aan ku aasayaa qubuuro laga guuray.

Dhiigga la daadinayo ama xoolaha la gawracayo ee ay dadku ducada ku sheegaan Illaahay dartii looma gawracayo , ee shaydaanka ayaa loo gawraracayaa. Dhiigga xoolaha la gawracayo waxa aanu ku darnaa casharka qofka loo dhigayo, haddii qofku sixir ka cabanayo. Waxaas oo dhami waa shirki iyo gaalnimo weyn.
Waxyaalaha muhiimka ah waxa ka mid ah, in qofka la sixrayo aanu ka helno raad uun; sida timihiisa, ciddiyihiisa ama maryihiisa hoose. Waxa ugu muhiimsan ee uu sixirku qabtaa timaha shuunka. Haddii aanu kuwaa wayno waxa aanu u baahana kuwa kilankillooyinka, kaddibna kuwa timaha ama ciddiyaha. Haddii timo la waayo, waxa aanu u dirnaa maryihiisa hoose sida nigisyada iyo garamaanta (buumo).

Dadka aanu sixirku qaban.
———————————–
Haddii qofka la sixrayo aanu ka wayno wax raad ah sida timaha, maryaha iyo sharabaadada; waxa aanu u yeedhnaa qofka wax loo sixrayo, waxa aanu ku nidhaahnaa hawshu waa ay adkaatay, ee waa in aad lacagta kordhisaa. Kaddib, waxa aanu ka codsannaa in uu noo yimaaddo maalin caan ka ah dunida sixirka. Maalintaasi waa maalin aan bishan soo noqonayn illaa bisha danbe mooyaane. Xilli habeenimo ah oo mugdi ah, ayaa aan weel madow sixir ku qooshayaa. Weelkii sixirku ku jiray oo daboolan ayaa aan ku odhanayaa qofkii wax loo sixrayay, weelkan qaad, oo iftiinka ka ilaali. Marka aad aragto qofkii la sixrayay in uu gurigiisa galay, irridka gurigiisa ku saydh sixirka. Waxa aanu qofkii ku sallidnay jin iyo shayaaddiin.

Qofku hadduu yahay qof ducooyinka nabiga ka sugan akhrista wakhtigooda sixirku ma qabanayo. Dunida sixirka ayaa aan ku ogaaday taas, aniga oo aan diinta ku ogaan. Qofkii marka uu sixirku qaban waayo, waxa aanu u dirnaa shayaadiinta yar yar.

Shayaadiintu waa ay nagu soo noqonayaan. Waxa ay nagu odhanayaan qofkii cir iyo dhulba waa aanu ka waynay. Codkiisa waa aanu maqlaynaa marka uu hadlayo, se marka uu aamuso meel uu qabtay ma garanayno.
Marka ay shayaadiintu ka caalwaayaan qofka, waxa aanu u dirnaa shayaadiin Mariid la yidhaahdo. Mariidku waa mid shayaadiinta yaryar ka weyn. Mariidki waxa uu odhanayaa marka aan qofkii la ii diray u dhawaado, ee aan is yidhaahdo dhib, ayuu naqasku igu dhagayaa. Ama marka aan u dhawaado ayaa aan kulayl xad dhaaf ah dareemayaa, oo waa aan gubanayaa.

Mariidku marka uu waxba ka qaadi waayo, waxa aanu u diraynaa Cirfiid. Cirfiidku waa shayddaan mariidka ka weyn, oo kiristaan, muslim iyo mulxidiin ba leh. Cirfiidki waxa uu odhanayaa qofka aad ii dirteen malaa’ig ayaa ilaalinaysa oo uma dhawaan karo. Sheekh Xaamid waxa uu leeyahay Cirfiid ayaa aan ku idhi idinku miyaa aydaan malaa’ig ahayn? Ileyn sidaas ayaa ay hore iigu sheegteene. Cirfiidki waxa uu igu yidhi haa waa aanu nahay malaa’ig, balse , kuwan ilaalinayaa waa malaa’ig naga waaweyn oo waa aanu ixtiraamaynaa, in aanu deegaankooda qof ku dhibno. Bal eeg beenta! hadda waa shayddaan waxa ila shaqaynayaa.
Marka cirfiidku ku guuldarraysto in uu qofkaa dhibo, waxa aanu u dirnaa laba shayddaan oo qofka digriga ka mashquuliya, si shaydaamada kale ay u dhibaan. Labada shayddaan waxa la kala yidhaahdaa Walhaan iyo Khansab. Kuwaasi waa kuwa xataa xilliga salaadda qofka mashquuliya, oo qofka kama ag faaruqaan.

Haddii labadaasi xataa ku guuldaraystaan in ay qofkaa mashquuliyaan, waxa aan u yeedhnaa qofkii wax loo sixrayay. Waxa aanu ku nidhaahnaa arrintaadi faraha ayaa ay ka baxday, oo waa ay adkaatay ee lacagta waa in aad kordhisaa. Markaa waxa aan wacayaa Sahsahoobi. Sahsahoobi waxa uu wacayaa qareenka qofka la sixrayo boqorkiisa. Boqorka qareenka qofka la sixrayo waxa uu nagu xidhayaa shuruudo adag oo shirki iyo gaalnimo ah, waxa aanu siinaynaa qiimo aad u sarreeya oo gaalnimo ah, marka loo eego shayaadiinta kale. Sida lagu helo qareenka waa ay adag tahay.
Qofku haddii uu si kasta u wacan yahay, u dikri badan yahay, qareenkiisu wuu la socdaa oo kama badbaadayo, isaga ayaana noo dhibaya.

Astaamaha sixiroolaha.
——————————-

Sixirooluhu astaamo badan ayaa uu leeyahay. Ha sheegto qudub, fiqi, sheekh ama wadaade, astaamahan haddii aad ku aragto waa sixiroole, ee si fudud oo aanu ku dareensanayn uga fara baxso. Haddii aad isku soo taagto in uu ku dhibo ayaa ay u badan tahay, waayo, waa dad aan Ilaahay ka cabsanahayn.
1. Haddii uu ku weyddiiyo magacaaga iyo magaca hooyadaa, qofkaasi waa sixiroole.
2. Hadduu qofku ku yidhaahdo waa aan kuu kitaab furayaa, qofkaasi waa sixiroole.
3. Hadduu qofku ku yidhaahdo qardhaas ayaa aan kuu dhigayaa, qofkaasi waa sixiroole.
4. Qofka ku yidhaahda warqaddan (dikri aan sugnayn iyo khuraafaad ku qoran yahay) gurigaagsa sudho ama meheradaada, qofkaasi waa sixiroole.
5. Kuwa fooxiya, kuwa faaliya, kuwa koobka wax ka eega, kuwa beedka wax ka eega, kuwa qiiqa wax ka eega, kuwa aleelada roga, kuwa burjiyada fiiriya iyo kuwa ciidda xarxariiqaaba waa safiirada sixiroolaha. Waa ay ka darajo hooseeyaan sixiroolaha, balse, waa ardaydiisa oo isaga ayaa ay u shaqeeyaan. Ka feejignow.

La soco qaybaha danbe………………
Cali Ileeye.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here